Galeria osobliwości

Wyjątkowy wieczór w Gnieźnie – Relacja z jubileuszowej Gali „Gnieźnianin Roku 2025”

Wczorajsze popołudnie, 15 kwietnia, upłynęło pod znakiem wielkiego święta naszej lokalnej społeczności. W Miejskim Ośrodku Kultury w Gnieźnie odbyła się uroczysta, jubileuszowa 40. Gala „Gnieźnianin Roku 2025”, organizowana przez Towarzystwo Miłośników Gniezna. To wydarzenie, które od 1984 roku niezmiennie honoruje osoby i instytucje stanowiące swoisty znak jakości pierwszej stolicy Polski.

Dla mnie ten wieczór miał wymiar szczególnie osobisty. Miałam ogromny zaszczyt reprezentować prof. UJK dr hab. Annę Jabłońską i w Jej imieniu odebrać nagrodę w kategorii Publikacja Roku.

Kapituła doceniła Jej najnowszą książkę pt. „Bożogrobcy św. Jana w świetle źródeł gnieźnieńskich w okresie staropolskim”. To dzieło o niezwykle wysokiej wartości naukowej, które jest ukoronowaniem lat badań nad klasztorem bożogrobców i pięknie dopełnia wcześniejsze prace dotyczące gnieźnieńskich franciszkanów i klarysek. Ponieważ pani profesor, ze względu na podjęte wcześniej zobowiązania, nie mogła być wczoraj z nami, miałam przyjemność wyjść na scenę i odczytać przygotowane przez Nią podziękowania. Jako redaktorce jest mi niezmiernie miło, że tak rzetelne i nowatorskie ujęcia naszej lokalnej historii spotykają się z tak ogromnym uznaniem.

Oczywiście, ten wieczór należał również do innych wspaniałych postaci i instytucji, które na co dzień pracują na rzecz naszego regionu. W tak zaszczytnym gronie laureatów znaleźli się:

- Jaromir Dziel – uhonorowany głównym tytułem Gnieźnianina Roku 2025. Ceniony lekarz anestezjolog, promotor krwiodawstwa, samorządowiec i były prezydent Gniezna, a także zapalony działacz sportowy. Człowiek, który – jak sam wczoraj pięknie podkreślił – całe życie spędził w tym mieście i zawsze starał się pomagać innym.

- Zespół Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych w Trzemesznie – nagrodzony jako Instytucja Roku. Szkoła ta, kontynuująca tradycje słynnej „Akademii Trzemeszeńskiej”, świętuje w tym roku imponujące 250-lecie istnienia. Nagrodę w imieniu pokoleń nauczycieli i absolwentów odebrał dyrektor Mariusz Pisuła.

- Jerzy Zobel (Zakład ELEKTRO Instalatorstwo Elektryczne) – nagrodzony tytułem Przedsiębiorcy i Menedżera Roku. Jego firma od ponad pół wieku (52 lata!) działa na lokalnym rynku, specjalizując się m.in. w pracach przy obiektach zabytkowych i sakralnych, w tym w naszej gnieźnieńskiej katedrze.

- Aleksandra Politowicz – wyróżniona Nagrodą Specjalną. Wybitna zawodniczka karate, Mistrzyni Świata i Europy z 2024 roku, która przez lata godnie reprezentowała Polskę na arenie międzynarodowej, a dziś dzieli się swoim doświadczeniem z młodymi sportowcami.

Warto dodać, że podczas inauguracji prezes TMG, dr Marek Szczepaniak, przypomniał o wspaniałej historii Towarzystwa, a z okazji jubileuszu wręczono symboliczne podziękowania poprzednim prezesom organizacji. Gratulacje wszystkim laureatom złożyli m.in. prezydent Michał Powałowski oraz wicestarosta Łukasz Scheffs. Czas umilił nam występ dziewcząt z Artystycznego Zespołu „Świerszcze” z Trzemeszna.

Podczas wręczenia nagrody odczytana została niniejsza laudacja, którą przygotowałam dla prof. Anny Jabłońskiej na okoliczność niniejszego wydarzenia:

Szanowni Państwo, Drodzy Członkowie Towarzystwa Miłośników Gniezna

Mam dziś ogromny zaszczyt i przyjemność stanąć przed Państwem w imieniu niezwykłej badaczki, dr hab. Anny Jabłońskiej, profesor Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Niestety, Pani Profesor nie mogła być z nami osobiście w tym ważnym dniu, zatrzymały ją bowiem obowiązki zawodowe i dlatego to mi przypadł przywilej odebrać tę wspaniałą nagrodę w jej imieniu i wygłosić słowa uznania dla jej tytanicznej pracy.

Dzisiejsze wyróżnienie jest wyrazem naszej wspólnej wdzięczności za dzieło wyjątkowe, mianowicie książkę „Bożogrobcy św. Jana w świetle źródeł gnieźnieńskich w okresie staropolskim”. Są badacze, którzy historię jedynie odnotowują, i są tacy, którzy przywracają ją do życia. Profesor Anna Jabłońska, autorka ponad osiemdziesięciu opracowań naukowych, udowodniła, że należy do tej drugiej grupy. Przez blisko osiemset lat bożogrobcy byli nierozerwalnie związani z gnieźnieńskim przedmieściem Grzybowo. Odeszli stąd ponad dwieście lat temu, pozostawiając po sobie mury kościołów świętego Jana oraz świętego Krzyża, ale paradoksalnie niemal całkowicie znikając z powszechnej świadomości mieszkańców. Dopiero ta wieloletnia praca badawcza na nowo wpisuje ich w krajobraz naszego miasta, zacierając dotychczasowe białe plamy i przypominając o tak ważnych detalach, jak choćby dawne uposażenia wsi Zdziechowa, czy konkretnych osobach z Grzybowa– bożogrobcach św. Jana.

To, co w pracy Pani Profesor zasługuje na najwyższy podziw, to jej niezwykły, niemal detektywistyczny warsztat. Spędziła ona setki godzin w Archiwum Archidiecezjalnym oraz gnieźnieńskim oddziale Archiwum Państwowego w Poznaniu, zmagając się z trudną materią źródłową. Ponieważ do naszych czasów nie przetrwały wewnętrzne dokumenty klasztoru, badaczka musiała odtwarzać życie zakonników ze spraw wnoszonych do sądu kościelnego, spraw kapituły katedralnej i wszelkich innych pozostałości. Ta wymuszona metoda badawcza okazała się strzałem w dziesiątkę, pozwalając ukazać historię zakonu z zewnątrz – w sposób barwny, nieoczywisty, a momentami wręcz sensacyjny. Osią tej pasjonującej narracji stał się trwający przez stulecia, przewrotny, a czasami kuriozalny spór o prowadzenie szpitala pomiędzy zakonnikami a kapitułą katedralną. Dzięki wspaniałemu językowi autorki opowieść tę, mimo jej naukowego ciężaru i imponującej bibliografii, czyta się z prawdziwymi wypiekami na twarzy, jak najlepszą literaturę.

Październikowa premiera książki w kościele świętego Jana oraz ogromne zainteresowanie czytelników podczas późniejszego spotkania w Starym Ratuszu w ramach festiwalu „Fyrtel” dobitnie pokazały, jak bardzo gnieźnianie łakną historii swojego miasta. Warto w tym miejscu z całą mocą podkreślić, że duchowa spuścizna tego zgromadzenia jest u nas wciąż żywa. To właśnie we wspomnianym kościele świętego Jana na co dzień pieczołowicie kultywuje się tradycje bożogrobców, a wspólnocie tej przewodzi ksiądz doktor Jarosław Bogacz, który sam należy do tego wyjątkowego zakonu. Dzięki zaangażowaniu takich osób jak ksiądz doktor oraz dzięki wybitnej pracy badawczej Pani Profesor, Zakon Grobu Bożego przestał być dla wielu jedynie historyczną zagadką. Powrócił do Gniezna nie tylko na karty opracowań, ale przede wszystkim do świadomości i współczesnego życia jego mieszkańców.

Odbierając dziś tę nagrodę w imieniu autorki, pragnę przekazać Państwu jej najszczersze podziękowania. Dla Pani Profesor to wielki zaszczyt, a dla nas wszystkich powód do ogromnej radości, że dzięki pasji badaczki  z Kielc Gniezno odzyskuje kolejny, niezwykle fascynujący fragment swojej dawnej duszy. Bardzo dziękuję.

Irmina Kosmala  Redaktorka naczelna „Kuźni Literackiej” i wicenaczelna „Zeszytów Poetyckich”

dr Jaromir Dziel - Gnieźnianin Roku 2025