Wspominając Rafała Żebrowskiego –
poetę i historyka kultury (1954-2024)
Rafał Żebrowski w podróży. Fot. Zofia Borzymińska
W rzeczach zwyczajnych zauważał piękno – jak
malarz, który mimo choroby oczu niestrudzenie kładł
na płótno kominy fabryczne, ich cienie przeglądające się
w rzece, sady rozjaśnione porannym światłem, wysokie
trawy rozedrgane wiosennym powiewem, polną
drogę pod lasem zasypaną śniegiem.
Proste gesty, surowe pasterskie ubrania wieśniaków
w Pontoise przy pracy wykonywanej co dnia z cierpliwością
w polu, na pastwisku, kobiety z wiadrami przy studni –
w cieniu godzin ulatujących niepostrzeżenie – mówią
wiele o szacunku dla ludzkiego trudu, chwalą życie
na obrazach Camille’a Pissarro.
Gdy już nie mógł wychodzić z domu, oglądał ruch uliczny
z okna paryskiej kamienicy jakby z lotu ptaka – rysował
widok na Pont des Arts, ludzi idących pod rękę, konie
ciągnące wozy, parki, domy, bulwary, place z kawiarniami.
Nauczyciel Paula Gauguina, przyjaciel młodych malarzy
w Salonie Odrzuconych, mistrz poszukujący wciąż nowej
formy oddającej chwilę istnienia człowieka w zmaganiu się
z naturą – niestrudzony komentator innego spojrzenia
pozostawił najwięcej obrazów wspólnego świata spośród
tego, co przepadło w wojennych pożarach i grabieżach –
ocalałe płótna ukazują pejzaże w epifaniach
i widzeniach rzeczywistości w sposób
niepowtarzalny, jaki został dany nielicznym.
Cóż więcej opowiadać, drogi przyjacielu,
gdy płoną świece adwentowe – w grobowcu
rodzinnym wśród swoich spoczywasz, płyta
marmurowa opleciona bluszczem, lawenda
zdrewniała legła wkoło stóp –
z dzikiego ostępu, gdzie niegdyś kwitł
Gucin Gaj romantyczny, już tylko sikorki
odzywają się z cicha raz po raz i milkną.
Warszawa – Poznań, 14/15 XII 2025
-----------------------------------------------------
Teresa Tomsia – poetka, eseistka, animatorka kultury, autorka prozy dokumentalizowanej. Wydała tomiki wierszy, m.in. Gdyby to było proste (2015), W znikającym ogrodzie (2023), Chłodne strugi (2025), W jasności otwartego zdania (2026) oraz szkice literackie Niedosyt poznawania (2018). Publikowała m.in. na łamach „Tygla Kultury”, „Toposu”, „Frazy”, „Twórczości”, „ele/Watora”, w pismach internetowych. Jej wiersze tłumaczono na j. niemiecki, francuski, angielski, ukraiński. Kilkakrotnie wraz z Rafałem Żebrowskim uczestniczyła w Dialogu Dwóch Kultur. Wielokrotnie nagradzana za realizację projektów kulturotwórczych, ostatnio Statuetką Hefajstos od redakcji „Kuźni Literackiej” i „Zeszytów Poetyckich” (2025) oraz Nagrodą Literacką Czterech Kolumn od Kapituły z Wrocławia (2026). Mieszka w Poznaniu.