Odnalezione nuty „Mazurka Dąbrowskiego”
T. Tomsia i M. Matuszewski (2026) © E. Toman
W zbiorach Biblioteki Raczyńskich został odnaleziony rękopis nut „Mazurka Dąbrowskiego”. Prawdopodobnie jest pierwszym w całości zachowanym zapisem nut przyszłego hymnu Polski pochodzącym z 1821 roku. Został rozpoznany wśród teatraliów złożonych ze zbiorów Teatru Polskiego w archiwum bibliotecznym. Okazało się, że jest to część składowa sztuki operowej „Kościuszko nad Sekwaną” autorstwa Konstantego Majeranowskiego, muzykę skomponował Franciszek S. Dutkiewicz. Odkrycia dokonali wspólnie dr Magdalena Komosa, która zwróciła uwagę na wybitną postać w tytule dzieła (w roku 2026 obchodzimy 280-te urodziny Kościuszki) i kompozytor Mariusz Matuszewski, który rozpoznał i odczytał zapis nutowy.
Nutom nie towarzyszyły wówczas słowa „Pieśni Legionów Polskich”. Muzyka wybrzmiała z tekstem Józefa Wybickiego po raz pierwszy w Reggio w 1797 roku, natomiast w teatralnej realizacji w późniejszych latach jej treścią była intryga sceniczna. Jednak znaczenie pieśni w wieku XIX pod zaborami było bardzo ważne dla Polaków i często przywoływano rytm „mazurka” z innymi tekstami, a publiczność reagowała na niepodległościowy motyw. Twórcy w ten sposób omijali cenzurę. Poznański rękopis jest ważnym odkryciem, gdyż uzupełnia lukę w źródłach historycznych o hymnie Polski. Planowane jest wystawienie sztuki „Kościuszko nad Sekwaną” w Bibliotece Raczyńskich, w scenerii teatru z XIX wieku, 10 listopada – w przeddzień Narodowego Święta Niepodległości.
Dokopywanie się do znalezisk o prawdzie naszej wspólnej historii jest zawsze aktem uroczystym, a pieśń temu towarzyszy i trwa przez pokolenia. Zanim odnaleziony rękopis zostanie opracowany i sfotografowany, przekazuję tę wiadomość czytelnikom z wielką radością, tym bardziej, że z muzykiem Mariuszem Matuszewskim wiele razy współpracowałem, ostatnio prezentował pieśni ze słowami poetki Teresy Tomsi na jej jubileuszowym wieczorze w Bibliotece Raczyńskich 13 kwietnia 2026 roku. Jest cenionym kompozytorem i aranżerem, inspiruje i ożywia środowisko Wielkopolski, ukazując w nowym świetle dzieła z przeszłości. Jako pierwszy na świecie zinstrumentował wszystkie preludia Fryderyka Chopina na orkiestrę symfoniczną, jest autorem kantaty do słów Karola Wojtyły i piosenek dla dzieci zamieszczonych w podręcznikach szkolnych.
Matuszewski nie po raz pierwszy jest odkrywcą i popularyzatorem. Poetka napisała w jednej z pieśni: „kto ogień w sercach naszych rozpali, / kto ruszy góry, / kto pójdzie dalej”. Kto, jeśli nie ci „niepoznani”, najbardziej cierpliwi, wnikliwi poszukiwacze prawdy o ludziach i dziejach? Razem z muzykiem stworzyli wspólnie wiele pieśni pielęgnujących pamięć historii o powstańcach wielkopolskich, pieśni pasyjne wyrażające szacunek dla tradycji i duchowości, mają je w swoim repertuarze chóry i orkiestry, są nagrane na płytach: „Gdy klęknę w Ogrójcu, powiesz o mnie Ojcu… // Jezusie, masz dziś moją twarz, / Jezusie, gdy w nadziei trwasz – / i ja wytrwać muszę, bo mam wieczną duszę” (Nowe pieśni wielkopostne, 2008). Pieśni stają się ponadczasowe, gdy wzmacniają ufność, że zwycięża miłosierdzie, a nie polityka czy prywata, gdy łączą ludzi w poszukiwaniu tajemnicy nieskończoności, ku której sztuka nas przybliża.
-------------------------------------------------------------------------
Eugeniusz Toman – dziennikarz, lotnik, autor prozy: Podniebni żołnierze (2015), Boski Order (2020), Śmiercionośne skrzydła (2020), Alarm pod gwiazdami (2021), Odlecieli z „Gniazda Orląt” (2025), Orle miasto (2026) oraz tomiku wierszy Samotny lot (2020). Jego wiersze znajdują się w almanachu polsko-ukraińskim Czas pojąć ten świat – czas ukoić ból (2024). Publikował na łamach kołobrzeskiej „Latarni Morskiej”, gnieźnieńskiej „Kuźni Literackiej”, poznańskiego „Protokołu Kulturalnego”, paryskiego portalu pallotynów „Recogito”. Współpracował z Teresą Tomsią i Mariuszem Matuszewskim w Klubie Piosenki Literackiej „Szary Orfeusz” ”, opracowywał śpiewniki i książki poetyckie w Wydawnictwie Rhytmos. Mieszka w Poznaniu. Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.