Plaster jasnej przestrzeni – Jakub Pacześniak
Autorka recenzji: Teresa Tomsia
Z uważnością, w pokorze trwania
Bohaterem tomu wierszy Jakuba Pacześniaka Plaster jasnej przestrzeni (2025) jest człowiek, którego interesuje wszelkie istnienie dokonujące się w ukryciu, w podziemnych korytarzach korzeni. Obserwuje, co dzieje się dookoła, nie siedzi na tarasie domu bezczynnie czy obojętnie wobec widoków wokół, lecz dostrzega, że „pod korą żyje świat”. Gdy podchodzi do drzewa, czuje tajemnicę osobności i własną znikomość wobec wielowiekowego trwania – wtedy ma „nogi z liści”, zatem kruchość ludzkiego istnienia poeta ukazuje na wiele sposobów – jako wspólną obecność, w opisie, w epifanii, w cielesnym utożsamieniu się z drzewem, w wyciszonym zadziwieniu, pragnie być w łączności z pejzażem, jaki go otacza i „czerpać z rzek pełnymi garściami”:
„góry rzędami zawisają / pod niebem jaśniejącym // są głosem / cichej świętości / szeptem modlitewnym / popękanych skalnych ciał” (ziemia przyjmuje);
„zwołuję was sosny / ramiona okna / ku wam otwieram // bądźcie mi światłem / krzykiem w głąb siebie / jeśli trzeba // niebem przychylonym / albo zwyczajnie / opłatkiem drzewa” (sosny moje)
„Tom Jakuba Pacześniaka można czytać jako medytację nad bytem drzewa, które staje się metaforą wszelkiego istnienia, a na pewno wyzwaniem dla naszej niestałości” – pisze Adrian Gleń w „Toposie” 5/2025, zachęcając do lektury wierszy poety pracującego w Krakowie w Instytucie książki, a z wyboru i umiłowania przyrody egzystującego poza miastem. Podkreślić warto skupienie, z jakim poeta ogląda świat i opisuje dyskretną w nim obecność, uważność i pokorę trwania człowieka wśród cudów natury, gdy szum gałęzi koi traumy, a żywica leczy skaleczenia. O życiu powiada, że „to jest wiara / dla potrzebujących / w wiatr deszcz / i słońce // to są koleje / splątane / drogi / nieprzetarte” (to jest życie) – z tego miejsca człowiek „woła na wskroś” do Stwórcy, że jest stąd, z tego świata – oddycha, patrzy, kocha, przemija, a też „zewsząd / patrzenie / zdziwienie” przybywa (wychodzisz nocą).
Szczególnie poruszył mnie wiersz „wymierzony w niebo” – poeta wspomina w nim chwilę z dzieciństwa, gdy był z ojcem na wakacjach. Nad rzeką, która objawia się jako nurt czasu ponad czasami, obaj błądzą wśród motyli, żeby znaleźć ścieżkę ku brzegowi „gotowi / przeskakiwać / ostrożnie // z jednej nogi / na drugą / w stronę / krawędzi // wody wiecznej”. Czytelnik wsłuchuje się w wyważony, czuły rytm opowieści, wstrzymując na moment oddech, by nie zakłócić ciszy w ich akcie zachwytu współistnieniem.
Poeta zauważa, że jeśli człowiek zna swoje ograniczenia w postrzeganiu i rozumieniu natury, wtedy darzy szacunkiem każdą żywą istotę, najmniejsze stworzenie, zjawiska ulotne, najcichszy powiew, nazywając wszelkie doznania dnia powszedniego „plastrem jasnej przestrzeni”, jakby to był lek na smutek oddalenia się od pierwotnego źródła. Ujmuje czytelnika subtelnością strof przejrzystych, ascetycznych, jakimi opowiada świat – stara się ochronić jego tajemniczą pajęczą strukturę niedostępną dla człowieka, a tak pociągającą nieodkrytym pięknem.
Jakub Pacześniak, Plaster jasnej przestrzeni, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2025, 68 s.
- - - - -
Teresa Tomsia – poetka, eseistka, animatorka kultury, autorka prozy dokumentalizowanej. Jej wiersze tłumaczone były na j. niemiecki, francuski, angielski, ukraiński, znajdują się w antologiach i wydaniach zbiorowych, m.in. wieczór/vespera. poezja/antologia „toposu” (2020), almanach Czas pojąć ten świat – czas ukoić ból (2024), 150 Poems from Poland (2025). Wydała tomiki wierszy, m.in. Skażona biel (2004), Gdyby to było proste (2015), szkice literackie Niedosyt poznawania (2018), cykl liryków paryskich W znikającym ogrodzie (2023), który został finalistą Nagrody ORFEUSZA, ostatnio nowy zbiór wierszy Chłodne strugi (2025). Publikowała w „Tyglu kultury”, „Toposie”, „Frazie”, „Twórczości”, na polonijnym portalu „Recogito” ukazują się jej prozy poetyckie pod pseudonimem literackim Nikodem Synowiec. Za osiągnięcia artystyczne otrzymała „Glorię Artis”, Nagrodę Marszałka Województwa Wielkopolskiego, statuetkę „Hefajstos” od redakcji „Kuźni Literackiej. Mieszka w Poznaniu.