Deszcz nas otuli, obmyje oczy, / będziemy jaśni po górach kroczyć.
Teresa Tomsia, Niepoznani
T. Tomsia składa życzenia jubileuszowe J. Grupińskiemu, BR, 2013. Arch. TT
W kulturze „idzie o myśl oryginalną i wypowiedzianą bez ograniczeń, bez czego usycha życie duchowe i w miejsce przeżyć pojawiają się ich sobowtóry: neurozy i kompleksy”. Warto przypominać tę myśl poety i tłumacza Artura Międzyrzeckiego, który podkreślał, że kultura jest to „wielowątkowy ruch myśli”, że przyjmujemy obraz kultury „jako oryginalną konfigurację stu składników, jako całość powiązaną w sposób niepowtarzalny, z jej powagą i humorem, postawą społeczną, sprzecznością tworzących ją sił, witalnym spięciem, które wynika z ich starcia; kulturę jako świadomość, która się wypowiada; kulturę jako gest, temperament, model zachowania się, sposób życia” (Z dzienników i wspomnień, 1999). Pamięć i wyobraźnia splatają się, tworząc metaforyczne obrazy naszej współczesności, w kontekście historii, obyczajów życia codziennego i stylu świętowania. Poezja jest nieustającym pytaniem o sens istnienia i wznoszeniem się ku niewiadomemu, wciąż szuka nowych form, by wyrazić niepokoje trwania tu i teraz w poematach, balladach, pieśniach, aforyzmach... Z towarzyszeniem muzyki wszelkie refleksje o świecie i pojedynczym w nim bytowaniu wpisują się w rytmy wspólnej rzeczywistości. Źródłem inspiracji poetyckiej bywa świadectwo losu drugiego człowieka, opowiadanie jego historii, postawa obywatelska, służebność, konsekwencja w trzymaniu się kodeksu wartości – z przesłaniem wybaczenia i miłosierdzia, z dostrzeganiem nie tylko cudzych, ale też własnych błędów.
Właściwa miara pamięci i wyobraźni daje poczucie tożsamości, buduje odporność na pomówienia czy wypaczone interpretacje, utrwala szacunek dla postawy własnej i drugiego człowieka. Godne dźwiganie trudów dnia powszedniego z pamięcią o tym, co było, nie jest łatwe. Nie zdobywa się uznania i miejsca w przestrzeni kultury w wyniku przynależności do grupy towarzyskiej, lecz dzieje się to w samotniczym zmaganiu o prawdę doświadczenia i relacji z innymi – z jakich pobudek one wypływają, ku czemu kierują. Należę do pokolenia, które zaczyna już podsumowywać twórczy dorobek, bo czas nieubłaganie upływa. Niedawno świętowałam w Bibliotece Raczyńskich jubileusz 45-lecia działań twórczych (kilka zdań pisarzy o moim miejscu w kulturze zacytował Eugeniusz Toman w eseju na łamach „Kuźni Literackiej”*, a relację posłał dla „Protokołu Kulturalnego”). Balladę o poetach wykonał tam przy fortepianie kompozytor Mariusz Matuszewski: „W Paryżu to dopiero są poeci, / spacerują po bulwarach, wróżą z kart, / piją wino, cieszą się jak dzieci, / wysiadują wśród obrazów na Montmartre…// A ich książki te złudne pomniki, / lecą z półek na szyję, na łeb – / kto był sławny, ten znów będzie nikim, / kto nieznany, ten wciąż wielki jest”.
W Klubie Piosenki Literackiej „Szary Orfeusz”, od prawej: W. Różański, J. Grupiński,
E. Toman, T. Tomsia, M. Piskorzowa, trio gitarowe „Po trzecie”. Café Głos 1999. Arch. KL
Przypomina mi się dawny uroczysty wieczór, jaki prowadziłam w Café Głos, prezentując twórczość Jerzego Grupińskiego w 1999 roku, poety i założyciela Klubu Literackiego. Po kilku latach autor ten znów świętował w Bibliotece Raczyńskich, a ponieważ zapowiedział ostatnio kolejne jubileuszowe spotkanie na początku lipca, przywołuję tamte klubowe chwile, gdy bywał z nami wtedy często poeta Witek Różański. Pamiętam, że nie zabrakło mi pomysłu ani chęci, by posłać relację z jubileuszu Grupińskiego do „Toposu” (1-2/2014) o sentymentalnym tonie jego wersów we wspomnieniach o rodzinnym domu we Wronkach, o wędrowaniu przez wiersz ku wierszom w twórcze półwiecze. Kultura społecznego działania odzwierciedla się w kulturze świętowania i szacunku dla cudzego święta, w sposobie przekazania życzeń czy darów. Zmieniają się czasy i obyczaje. W tomiku Chłodne strugi (2025) zamieściłam wiersz dedykowany Łucji Dudzińskiej, z cytatami z poezji Zbigniewa Herberta i Czesława Miłosza, który niesie istotne przesłanie o postawach, jakie wybieramy: „nie na pomieszanie, lecz na rozpoznanie / dobrego i złego”. Na ile udaje się zachować właściwą miarę, nie „pomieszać”, nie zlekceważyć problemów do rozwiązania we wspólnocie, którą społecznie kierujemy? Przeważnie działają emocje i ambicje bez możliwości spełnienia, a wtedy łatwo zafałszować rzeczywistość i snuć narracje nie z tej ziemi.
Cenię niezależność spojrzenia! Od dekady w piśmie internetowym „Kuźnia Literacka” prowadzonym w Gnieźnie przez pisarkę i dziennikarkę Irminę Kosmalę publikuję eseje, wspomnienia i wiersze. Koresponduję z kilkoma środowiskami – z redakcją „Toposu”, gościnnie użycza mi miejsca na Facebooku „Zeszytów Poetyckich” poeta Dawid Jung z literackimi nowinami, ponieważ sama takiej strony nie prowadzę, impresje od czasu do czasu przyjmuje „Księga Przyjaciół”. Gdy poezję czyta się wnikliwie i wyciąga wnioski w odniesieniu do własnej postawy, można odnaleźć jasną drogę do dialogu.
Statuetkę Hefajstosa dla T. Tomsi wręcza I. Kosmala, Gniezno 2025. Fot. W. Nielipiński
Prawda jest tam, gdzie jest – wystarczy dobra wola i trochę odwagi, by podejść bliżej ku niej z obu stron, znaleźć miarę i wagę słów, właściwą ocenę osiągnięć, bilansu „na rozpoznanie dobrego i złego”, wszak wciąż jesteśmy „niepoznani”. Wyraża to w liryku „gwizd kosa” pobudzający sumienie: „dudni echem, niepokoi / i wewnątrz wzbiera – czekaj, powtarzam, / bądź czujna, cierpliwa, ufaj. // Jasność wkrótce nadejdzie, lecz jeszcze nie teraz”.
*https://kuznia.art.pl/wydarzenia-kulturalne/3284-w-progu-otwartosci-na-inne-eugeniusz-toman.html
---------------------------------------------------
Teresa Tomsia – poetka, eseistka, animatorka kultury, autorka prozy dokumentalizowanej, tekstów pieśni i piosenek. Wydała tomiki wierszy, m.in. Gdyby to było proste (2015), W znikającym ogrodzie (2023), Chłodne strugi (2025), W jasności otwartego zdania (2026) oraz szkice literackie Niedosyt poznawania (2018). Publikowała m.in. na łamach „Tygla Kultury”, „Toposu”, „Frazy”, „Twórczości”, w pismach internetowych „Recogito”, „Latarnia Morska”, „Księga Przyjaciół”, „Kuźnia Literacka”. Wielokrotnie uhonorowana za osiągnięcia artystyczne i projekty kulturotwórcze, ostatnio Statuetką Hefajstos od Redakcji „Kuźni Literackiej” i „Zeszytów Poetyckich” (2025) za ton refleksyjny w poezji oraz Nagrodą Literacką Czterech Kolumn (2026) od Kapituły z Wrocławia za całokształt twórczości. Mieszka w Poznaniu.