W poszukiwaniu sensu w cieniu obłędu i zagłady. Filozoficzne echa spotkania w „Dziekance” (29.03.2026)
Od lewej: Rafał Wichniewicz, Karol Soberski, Irmina Kosmala, Dawid Jung, Piotr Wiśniewski ("Dziekanka" w Gnieźnie, sala audytorium)
Fot. redakcja portalu Pojezierze24.pl
Niedzielne południe w pięknie odrestaurowanych murach audytorium Wojewódzkiego Szpitala „Dziekanka” w Gnieźnie nie było jedynie kolejnym punktem w programie Festiwalu Dziedzictwa Kulturowego Ziemi Gnieźnieńskiej „Fyrtel”. Stało się zejściem w głąb ludzkiej psychiki i bolesnej historii, tam, gdzie trauma splata się z desperackim poszukiwaniem sensu. W tym szczególnym miejscu, uwięzionym między cieniami przeszłości a teraźniejszością, zasiedliśmy do rozmowy nie tylko o historycznych faktach, ale przede wszystkim o kondycji człowieka w obliczu niewyobrażalnego zła.
Jako autorka najnowszej powieści Spoina, miałam okazję podzielić się z publicznością ciężarem i głębią pracy nad tą książką. Był to proces, który kosztował mnie wiele przygotowań merytorycznych, ponieważ moim celem nie było jedynie odtworzenie szpitalnych realiów, lecz dotknięcie samej istoty cierpienia i ocalenia. Opowiedziałam o tym, jak w tkankę mojej powieści wplotłam myśl psychoterapii egzystencjalnej, wprowadzając postać Viktora Frankla i założenia jego logoterapii.
Podczas panelu przypomniałam, że psychologia egzystencjalna, z której czerpię, wyrasta z potężnych korzeni filozofii Heideggera, Nietzschego i Kierkegaarda. To właśnie ta głęboka myśl przenika Spoinę. Moi bohaterowie - pacjenci naznaczeni cieniem traumy - są leczeni nie tylko farmakologią, ale przede wszystkim poprzez rozmowę i odnalezienie życiowego celu.
Ta filozoficzna i psychologiczna perspektywa niezwykle mocno rezonowała z historyczną materią naszego spotkania. Dawid Jung znakomicie moderował przestrzeń, w której moje spojrzenie na jednostkę zderzało się z mrocznymi, zbiorowymi faktami przytaczanymi przez Karola Soberskiego i Rafała Wichniewicza. Dyskusja o zbrodniczej niemieckiej akcji T4, o zamordowanych tysiącach pacjentów „Dziekanki” i dołach śmierci w Lasach Nowaszyckich tworzyła przerażające tło dla naszych rozważań. Zestawienie sylwetek oprawców, takich jak dr Wiktor Ratka z postawą niezłomnego dr. Kazimierza Wizego, ukazało dramatyczny rozpad człowieczeństwa i wagę każdego, nawet najmniejszego aktu empatii.
To, jak silnie nasza dyskusja przenikała się z teraźniejszością, najpiękniej wybrzmiało pod koniec spotkania. Głosy z publiczności rezonowały z omawianą tematyką w sposób głęboko poruszający. Szczególnie zapadło mi w pamięć wyznanie kobiety, która właśnie przechodzi własną drogę przez psychoterapię. Jej słowa stały się żywym dowodem na to, że walka o siebie i poszukiwanie sensu toczą się każdego dnia. Nadzieją napawała z kolei obecność młodej dziewczyny, która postanowiła wykorzystać tematykę Spoiny w swojej pracy końcoworocznej, niosąc egzystencjalną refleksję w kolejne pokolenie.
Niezwykle ważny kontekst dołożył również Andrzej Malicki, aktor gnieźnieńskiego teatru. Przypomniał on tragiczną postać Wojciecha Bąka - wybitnego poety, którego komunistyczna władza ulokowała w murach „Dziekanki” wyłącznie za to, że miał odwagę się jej sprzeciwiać. Szpital psychiatryczny stał się w tym przypadku narzędziem opresji i łamania niezależnego ducha. Jak trafnie zauważył pan Andrzej, tę porażającą historię, w której obłęd przypisuje się jednostkom myślącym inaczej niż system, odnajdziemy w książce Dawida Junga: Polska, ulubiona masochistka Europy.
Licznie zgromadzona publiczność, zaproszona do rozmowy o tej trudnej tematyce przez dyrektora festiwalu Piotra Wiśniewskiego, udowodniła, że Gniezno potrzebuje takich spotkań. Potrzebuje nie tylko przypominania o lokalnych tragediach, ale też głębokiej, egzystencjalnej refleksji nad tym, jak po takich pęknięciach na nowo zacząć żyć.
Irmina Kosmala
Irmina Kosmala, red. nacz. „Kuźni Literackiej”, wicenaczelna „Zeszytów Poetyckich”, red. „LiryDramu”
Karol Soberski, red. nacz. internetowego serwisu o pojezierzu - pojezierze24.pl
Piotr Wiśniewski - dyrektor BPMG oraz dyrektor festiwalu „Fyrtel”
Rafał Wichniewicz - red. nacz. serwisu internetowego Gniezno24.com
Andrzej Malicki - aktor oraz Dawid Jung - red. nacz. ogólnopolskiego pisma i wydawnictwa literackiego „Zeszyty Poetyckie”